Tworzenie rezerw na świadczenia pracownicze

25 maja 2010

Ustawa o rachunkowości w art. 3 ust. 1 pkt 21 określa rezerwy, jako „zobowiązania, których termin wymagalności lub kwota nie są pewne. Z kolei przez zobowiązania rozumie się wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki (art. 3 ust. 1 pkt 20 ustawy o rachunkowości).

Polskie prawo bilansowe a rezerwy na świadczenia pracownicze

Ustawa o rachunkowości reguluje kwestię tworzenia rezerw w art. 35d, bez rozróżniania jakich obszarów dotyczą. W myśl art. 39 ust. 2 pkt 2 ustawy o rachunkowości, jednostki dokonują biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów w wysokości prawdopodobnych zobowiązań przypadających na bieżący okres sprawozdawczy, wynikających m.in. z obowiązku wykonania, związanych z bieżącą działalnością, przyszłych świadczeń, których kwotę można oszacować w sposób wiarygodny, mimo że data powstania zobowiązania nie jest jeszcze znana. Artykuł 39 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości nie nakładał wprost obowiązku tworzenia rezerw na świadczenia pracownicze, jednak od 1 stycznia 2009 r. obowiązuje znowelizowane brzmienie art. 39 ust. 2 pkt 2 ustawy o rachunkowości, z którego wynika, iż jednostki dokonują biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów także na świadczenia na rzecz pracowników, w tym na świadczenia emerytalne. Doprecyzowano zatem, że rezerwy na przyszłe świadczenia pracownicze, spełniające kryteria wymagane tym przepisem, kwalifikuje się do biernych rozliczeń międzyokresowych oraz wykazuje się je w bilansie jako rezerwy na zobowiązania (dodany nowy art. 39 ust. 2a).

Mimo, że powyższa ustawa nie określa dokładnie metody wyceny rezerw na zobowiązania pracownicze, na mocy art.10, ust. 3 ustawy o rachunkowości w sprawach nieuregulowanych przepisami ustaw, jednostka może stosować krajowe standardy rachunkowości wydane przez uprawniony w myśl ustawy Komitet Standardów Rachunkowości.. Punkt 4.7 KSR nr 6 “Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe” informuje, że przy wycenie świadczeń emerytalnych i podobnych można kierować się postanowieniami MSR 19 “Świadczenia pracownicze“, który zaleca, aby szacowanie wartości świadczeń pracowniczych powierzyć wykwalifikowanemu aktuariuszowi (nie wprowadzając jednak takiego wymogu). Niewątpliwie rozwiązanie to należy uznać za najlepsze z punktu widzenia dokładności pomiaru wysokości świadczeń. Wycena aktuarialna zawiera wiele założeń dotyczących warunków makroekonomicznych oraz rotacji pracowników, ryzyka śmierci i innych.

Jedynym argumentem usprawiedliwiającym brak rezerwy z tego tytułu jest jej nieistotna wartość. Ale aby stwierdzić jej istotność, należy najpierw ją obliczyć. Nie można bowiem wypowiadać się o wartościach, które nie są znane. Zatem nawet małe przedsiębiorstwa, zatrudniające do kilkudziesięciu pracowników, młodych stażem powinny na wszelki wypadek co kilka lat kontrolować poziom rezerwy na świadczenia pracownicze.

Świadczenia pracownicze, na które najczęściej tworzy się rezerwy

Świadczenia, na które trzeba tworzyć rezerwy, to:

  • nagrody jubileuszowe
  • odprawy emerytalne
  • odprawy rentowe
  • odprawy pośmiertne
  • niewykorzystane urlopy
  • ekwiwalent energetyczny
  • deputaty węglowe
  • opieka medyczna
  • mieszkania służbowe
  • bonifikaty dla emerytowanych pracowników
  • zakładowy fundusz świadczeń socjalnych
  • oraz inne

Strony poświęcone zagadnieniom aktuarialnym oraz tematyce ubezpieczeniowej

  • Polskie Stowarzyszenie Aktuariuszy
    Polskie Stowarzyszenie Aktuariuszy
  • Międzynarodowe Stowarzyszenie Aktuariuszy
     International Actuarial Association (IAA)